CÁC VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ VỤ 2 Ô TÔ BỊ CẤM LƯU THÔNG TRÊN CAO TỐC Về vụ việc hai phương tiện ô tô bị từ chối phục vụ vĩnh viễn ở tất cả các tu...
CÁC VẤN ĐỀ PHÁP LÝ VỀ VỤ 2 Ô TÔ BỊ CẤM LƯU THÔNG TRÊN CAO TỐC
Về vụ việc hai phương tiện ô tô bị từ chối phục vụ vĩnh viễn ở tất cả các tuyến cao tốc do Tổng Công ty đầu tư phát triển Đường cao tốc Việt Nam (VEC) quản lý, chúng ta cần đánh giá một cách toàn diện các vấn đề pháp lý sau đây:
- Thứ nhất, về đối tượng bị cấm tham gia lưu thông trên đường cao tốc do VEC quản lý. Thông báo phát ra từ quyết định của VEC E từ chối phục vụ vĩnh viễn đối với hai phương tiện có biển số 51A-558.50 và 51G-772.56 trên tất cả các tuyến cao tốc do VEC quản lý, khai thác, có thể thấy đối tượng bị cấm là hai ô tô nêu trên. Chúng ta biết rằng ô tô chỉ là vật, là phương tiện di chuyển, còn chủ sở hữu, người quản lý, sử dụng ô tô là cá nhân hoặc pháp nhân. Vì ô tô là chỉ là vật, không phải là chủ thể của quan hệ pháp luật dân sự nên bản thân ô tô không thể là đối tượng bị hạn chế hoặc cấm đoán, nếu việc cấm đoán này xảy ra thì chỉ có thể cấm đối với chủ sở hữu, người quản lý, sử dụng ô tô trong việc đưa ô tô vào quá trình lưu thông nếu không đủ tiêu chuẩn về kỹ thuật mà thôi. Giả sử hai ôtô này được cho thuê, cho mượn hoặc chuyển nhượng lại cho người khác thì khi đó người thuê, người mượn, người nhận chuyển nhượng không thể bị hạn chế quyền lưu thông trên các phương tiện này nếu họ có đủ điều kiện để điều khiển, sử dụng ô tô theo quy định của pháp luật.
- Thứ hai, quyền cấm các phương tiện tham gia lưu thông thuộc về chủ thể nào? Ở đây cần lưu ý là thực chất việc cấm tham gia lưu thông trong trường hợp này là cấm đối với chủ sở hữu hai phương tiện ô tô nêu trên. Việc cấm này (nếu đã ban hành) là không đảm bảo quy định về quyền tự do đi lại của công dân tại Điều 23 Hiến pháp năm 2013. Đồng thời cần lưu ý rằng, theo Điều 14 của Hiến pháp năm 2013, quyền công dân chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật trong những trường hợp cần thiết. Như vậy, có thể thấy quyền tự do đi lại là quyền cơ bản của công dân, quyền này chỉ có thể bị hạn chế theo quy định của luật, cụ thể trong trường hợp vụ việc này là Luật giao thông đường bộ, hoặc các văn bản dưới luật (như Nghị định của Chính phủ…) trong trường hợp văn bản luật có quy định cho phép các văn bản dưới luật được quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành các điều, khoản được giao trong luật. Như vậy, chỉ có các văn bản luật hoặc các văn bản dưới luật mới có quyền quy định việc cấm đoán hoặc hạn chế việc lưu thông trên đường. Do đó không có bất kỳ chủ thể nào ngoài các cơ quan nhà nước có thẩm quyền, có quyền quy định về việc hạn chế lưu thông như trên, kể cả bản thân các pháp nhân doanh nghiệp là nhà đầu tư đối với các dự án giao thông đường bộ. Dự án đường cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây được đầu tư dưới hình thức đối tác công tư (PPP), mà cụ thể là hợp đồng BOT (Xây dựng - Kinh doanh - Chuyển giao), trong hợp đồng này, nhà đầu tư chỉ có các quyền khai thác, kinh doanh công trình trong thời hạn và theo các phương thức đã thỏa thuận trong hợp đồng với cơ quan nhà nước có thẩm quyền ký kết hợp đồng dự án. Nhà đầu tư không có quyền sở hữu công trình mà chỉ có quyền khai thác, kinh doanh, khi hết thời hạn, nhà đầu tư phải chuyển giao công trình đó cho nhà nước. Theo quy định tại Điều 53 Nghị định 63/2018/NĐ-CP về đầu tư theo hình thức đối tác công tư, doanh nghiệp dự án có trách nhiệm đối xử bình đẳng với tất cả các đối tượng sử dụng các sản phẩm, dịch vụ do doanh nghiệp dự án cung cấp; không được sử dụng quyền kinh doanh công trình để khước từ cung cấp dịch vụ cho các đối tượng sử dụng.
- Thứ ba, về tính pháp lý của quyết định từ chối phục vụ vĩnh viễn trên tất cả các tuyến cao tốc do VEC quản lý, khai thác đối với hai phương tiện giao thông nêu trên? Như đã phân tích, chỉ có văn bản luật hoặc văn bản dưới luật do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành mới có quyền quy định hạn chế việc tham gia lưu thông của các phương tiện giao thông, do vậy các quyết định của doanh nghiệp (nếu đã ban hành) không có quyền quy định về hạn chế này. Vì các quyết định này chưa đảm bảo tính pháp lý và chỉ là văn bản cá biệt của doanh nghiệp nên cần phải được sửa đổi hoặc bãi bỏ bởi chính doanh nghiệp, cụ thể là Hội đồng thành viên của DN này. Hiện nay các quy định của pháp luật về giao thông đường bộ còn nhiều hạn chế, chưa điều chỉnh hết các hành vi sai trái, làm ảnh hưởng đến việc lưu thông, khai thác bình thường của các dự án giao thông đường bộ nên các nhà đầu tư đã tự ban hành các văn bản riêng nhằm góp phần đảm bảo các phương tiện lưu thông trên cao tốc được an toàn hơn. Tuy nhiên, dù mục đích và động cơ ban hành là tốt, nhưng các văn bản cá biệt của doanh nghiệp cũng không thể trái luật và vượt quá chức năng, nhiệm vụ của một doanh nghiệp.
- Thứ tư, chủ sở hữu các xe ô tô nêu trên phải làm gì trước quyết định từ chối phục vụ vĩnh viễn trên tất cả các tuyến cao tốc do VEC quản lý? Vì quyết định từ chối phục vụ nêu trên chỉ là quyết định cá biệt của pháp nhân doanh nghiệp, không phải là quyết định của cơ quan nhà nước nên không thuộc phạm vi điều chỉnh của pháp luật về khiếu nại và tố tụng hành chính. Dịch vụ được VEC/VEC E quản lý, khai thác tại công trình dự án là một loại dịch vụ mang tính công cộng trong hoạt động kinh doanh, và nếu VEC E đã từ chối phục vụ cho các khách hàng là hai chủ xe nêu trên, do vậy đây chỉ là một dạng tranh chấp trong quan hệ dân sự - thương mại nên thuộc thẩm quyền giải quyết của tòa án nhân dân hoặc trọng tài thương mại. Do vậy các chủ xe có thể khởi kiện vụ án dân sự đến tòa án có thẩm quyền hoặc trọng tài thương mại (nếu các bên có thỏa thuận trọng tài) để yêu cầu nhà đầu tư hủy bỏ các quyết định này (nếu đã ban hành).
- Thứ năm, giả sử những người điều khiển phương tiện có các hành vi như dừng đỗ, hành hung nhân viên, đi ngược chiều trên cao tốc… gây nguy hiểm đến tính mạng người khác, khi đó nhà đầu tư dự án phải xử lý tình huống như thế nào?
+ Một là, nếu người điều khiển phương tiện có hành vi dừng đỗ, đi ngược chiều trên đường cao tốc, nhà đầu tư phải ghi nhận vụ việc bằng biên bản, có thể dùng camera ghi hình và báo ngay cho các lực lượng Cảnh sát giao thông, Thanh tra giao thông vận tải, người được giao thực hiện nhiệm vụ thanh tra chuyên ngành đường bộ có thẩm quyền để tiến hành các biện pháp xử phạt theo đúng quy định của Nghị định 46/2016 quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực giao thông đường bộ và đường sắt.
+ Hai là, nếu người điều khiển phương tiện có hành vi gây rối, đe dọa, hành hung nhân viên trạm thu phí, nhà đầu tư phải báo ngay cho Trưởng Công an cấp xã, Cảnh sát trật tự, Cảnh sát phản ứng nhanh, Cảnh sát cơ động, Cảnh sát quản lý hành chính về trật tự xã hội để tiến hành các biện pháp xử lý về hành chính hoặc chuyển hồ sơ cho cơ quan điều tra để khởi tố vụ án nếu có dấu hiệu tội phạm.
+ Ba là, nếu người điều khiển phương tiện có các hành vi như dừng đỗ, hành hung nhân viên, đi ngược chiều trên cao tốc…dẫn đến ùn tắc giao thông, gây thiệt hại cho hoạt động kinh doanh bình thường của doanh nghiệp dự án, thì nhà đầu tư có thể khởi kiện vụ án dân sự để yêu cầu bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng theo quy định của Bộ luật dân sự. Các thiệt hại có thể chứng minh như lợi ích gắn liền với việc sử dụng, khai thác tài sản bị mất, bị giảm sút, chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại, thiệt hại do uy tín doanh nghiệp bị xâm phạm…
Tóm lại, Nhà đầu tư, doanh nghiệp dự án thực hiện việc quản lý, kinh doanh công trình dự án BOT phải theo thỏa thuận trong hợp đồng dự án đã ký kết với cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Trong quá trình kinh doanh công trình hoặc cung cấp dịch vụ, doanh nghiệp dự án có trách nhiệm đối xử bình đẳng với tất cả các đối tượng sử dụng các sản phẩm, dịch vụ do doanh nghiệp dự án cung cấp; không được sử dụng quyền kinh doanh công trình để khước từ cung cấp dịch vụ cho các đối tượng sử dụng. Trường hợp người sử dụng dịch vụ của dự án có các hành vi vi phạm pháp luật, gây ảnh hưởng đến hoạt động khai thác, kinh doanh bình thường tại dự án thì nhà đầu tư phải tiến hành các bước xử lý theo quy định của pháp luật. Nhà đầu tư không được ban hành các văn bản hạn chế, cấm đoán quyền sử dụng dịch vụ của khách hàng. Quyết định của nhà đầu tư chỉ là quyết định mang tính cá biệt, nội bộ, do vậy không có tính pháp lý bắt buộc áp dụng đối với các chủ thể khác./.
Tu Thanh Thao
No comments