Bẫy Kindleberger trong cạnh tranh Mỹ-Trung: Không phải leo thang, mà là “bất động” mới là mối nguy lớn nhất Theo quan sát của tôi, cuộc ...
Bẫy Kindleberger trong cạnh tranh Mỹ-Trung: Không phải leo thang, mà là “bất động” mới là mối nguy lớn nhất
Theo quan sát của tôi, cuộc đối đầu Mỹ-Trung không chỉ tiềm ẩn nguy cơ chiến tranh kiểu Thucydides mà còn đang rơi vào bẫy Kindleberger – nơi sự thiếu lãnh đạo toàn cầu có thể đẩy thế giới vào hỗn loạn. Liệu hai siêu cường có thoát khỏi cái bẫy chết người này?
 |
| US President Donald Trump (left) with Chinese President Xi Jinping |
Theo quan sát của tôi sau nhiều năm theo dõi thời sự quốc tế, cuộc cạnh tranh Mỹ-Trung đang định hình lại trật tự thế giới theo cách mà ít ai lường trước. Người ta thường nói đến “Bẫy Thucydides” – nguy cơ chiến tranh giữa cường quốc đang lên và cường quốc thống trị. Nhưng theo tôi, mối đe dọa sâu sắc hơn, thầm lặng hơn lại nằm ở “Bẫy Kindleberger”: khi Mỹ không còn muốn cung cấp các hàng hóa công cộng toàn cầu, trong khi Trung Quốc chưa đủ khả năng hoặc chưa sẵn lòng thay thế. Kết quả là một khoảng trống quyền lực, dẫn đến bất ổn hệ thống chứ không phải đối đầu trực tiếp.
Bối cảnh: Từ Thucydides đến Kindleberger
Trong bối cảnh năm 2026, với Tổng thống Donald Trump trở lại Nhà Trắng, căng thẳng Mỹ-Trung tiếp tục leo thang trên nhiều mặt trận: công nghệ, thương mại, Đài Loan và Biển Đông. Tuy nhiên, theo quan sát của tôi, bức tranh không chỉ là xung đột quyền lực mà còn là sự chuyển giao quyền lực không suôn sẻ. Charles Kindleberger, nhà kinh tế lịch sử nổi tiếng, đã phân tích nguyên nhân Đại Suy thoái những năm 1930: Anh suy yếu, Mỹ chưa chịu gánh vác trách nhiệm lãnh đạo, dẫn đến hỗn loạn thương mại, tài chính toàn cầu. Joseph Nye sau này phổ biến khái niệm này vào quan hệ Mỹ-Trung.
Hiện nay, Mỹ dưới thời Trump dường như đang rút lui khỏi một số cam kết đa phương – từ thương mại đến khí hậu – trong khi Trung Quốc thúc đẩy Sáng kiến Vành đai Con đường nhưng vẫn bị nghi ngờ về ý định thống trị. Theo tôi, đây chính là dấu hiệu rõ nét của Bẫy Kindleberger: siêu cường cũ mệt mỏi, siêu cường mới chưa sẵn sàng. Kết quả là thế giới thiếu “người gác cổng” cho ổn định tài chính, an ninh hàng hải hay chống biến đổi khí hậu.
Phân tích đa chiều: Rủi ro của sự bất động
Từ góc nhìn của tôi, Bẫy Kindleberger nguy hiểm hơn Thucydides vì nó không kịch tính nhưng lại âm thầm bào mòn. Chiến tranh trực tiếp có thể tránh được nhờ răn đe hạt nhân và kinh tế phụ thuộc lẫn nhau, nhưng khoảng trống lãnh đạo thì khó lấp đầy. Mỹ vẫn là nền kinh tế lớn nhất, đồng USD vẫn là đồng tiền dự trữ, nhưng chính sách “America First” khiến Washington ít nhiệt tình hơn với vai trò cảnh sát toàn cầu. Ngược lại, Trung Quốc dù có sức mạnh kinh tế khổng lồ lại gặp hạn chế về uy tín mềm, đồng nhân dân tệ chưa thay thế được USD, và nội bộ còn nhiều thách thức.
Tôi lo ngại rằng nếu hai bên chỉ tập trung vào cạnh tranh zero-sum, thế giới sẽ chứng kiến sự phân mảnh trật tự: các khối thương mại riêng lẻ, tiêu chuẩn công nghệ kép, và các cuộc khủng hoảng khu vực không được giải quyết. Ví dụ, ở Biển Đông, nếu không có cơ chế đa phương mạnh mẽ, các vụ va chạm nhỏ có thể leo thang mà không ai kiểm soát. Hay trong lĩnh vực tài chính, thiếu phối hợp giữa Fed và Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc có thể gây ra biến động lan tỏa như năm 2008 nhưng tệ hơn.
Hậu quả cho khu vực và toàn cầu
Theo quan sát của tôi, Đông Nam Á – trong đó có Việt Nam – đang chịu tác động trực tiếp. Các nước ASEAN phải cân bằng giữa hai siêu cường, nhưng nếu không có lãnh đạo toàn cầu, các vấn đề như chuỗi cung ứng bị gián đoạn, lạm phát năng lượng hay di cư khí hậu sẽ trở nên trầm trọng. Thương mại toàn cầu có nguy cơ suy giảm, đầu tư FDI bị phân hóa theo khối chính trị. Châu Âu và Nhật Bản cũng loay hoay tìm cách lấp khoảng trống, nhưng không đủ sức thay thế Mỹ.
Tôi đánh giá cao những nỗ lực như AUKUS hay QUAD của Mỹ, nhưng chúng mang tính đối đầu hơn là xây dựng. Trung Quốc với BRICS hay SCO cũng vậy. Kết quả là sự chồng chéo và thiếu phối hợp, khiến các vấn đề toàn cầu như đại dịch hay an ninh mạng khó giải quyết. Theo tôi, đây chính là bản chất của Bẫy Kindleberger trong thế kỷ 21: không phải vắng bóng lãnh đạo hoàn toàn, mà là sự không khớp giữa khả năng và ý chí của hai siêu cường.
Triển vọng: Làm sao để tránh bẫy?
Nhìn xa hơn, theo tôi, lối thoát nằm ở đa phương hóa chứ không phải song phương cứng nhắc. Mỹ và Trung Quốc cần tìm điểm chung trong các diễn đàn như G20, WTO hay COP để cùng cung cấp hàng hóa công cộng. Trump với bản tính thực dụng có thể đàm phán thỏa thuận lớn nếu thấy lợi ích kinh tế, trong khi Tập Cận Bình cần chứng minh Trung Quốc là “người chơi có trách nhiệm”. Các nước trung gian như Singapore, Ấn Độ hay EU có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đối thoại.
Tuy nhiên, tôi lo ngại rằng với bầu không khí nghi kỵ hiện nay, khả năng hai bên cùng hành động còn thấp. Nội bộ Mỹ chia rẽ, Trung Quốc tập trung vào an ninh quốc gia và phát triển công nghệ tự chủ. Nếu tiếp tục bất động, thế giới sẽ trả giá bằng tăng trưởng chậm lại, bất ổn tài chính và xung đột khu vực lan rộng. Lịch sử những năm 1930 nhắc nhở chúng ta: khoảng trống quyền lực không bao giờ vô hại.
Thêm nữa, yếu tố công nghệ và khí hậu đang làm phức tạp thêm bức tranh. Trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và chuyển đổi xanh đòi hỏi quy tắc chung, nhưng nếu Mỹ và Trung Quốc không hợp tác, nhân loại sẽ chậm chân trong cuộc chiến sinh tồn. Các nước đang phát triển như Việt Nam cần chiến lược linh hoạt: đa dạng hóa đối tác, củng cố nội lực và tham gia tích cực vào các cơ chế đa phương để giảm rủi ro từ bẫy này.
Tác giả: Lê Sỹ Hùng
Bạn nghĩ sao về Bẫy Kindleberger này? Liệu Mỹ-Trung có thể hợp tác để lãnh đạo thế giới hay sẽ để khoảng trống quyền lực nuốt chửng chúng ta? Hãy để lại bình luận bên dưới để chúng ta cùng phân tích sâu hơn về tương lai trật tự toàn cầu đầy bất định. 🌍
Không có nhận xét nào